Saturday, September 16, 2017

د). توٚرکمنصحرادا خاص ایرکی دؤرأن یادیگأرلیک لر «چوپان آتا» و «خالدنبی»:

تورکمنصحرادا خالدنبی سنان
حضرت لری نینگ موزه لئیی
تورنتو - د. خانگلدی اونق: شو ماقالانی 1998-نجی یئل لاردا تورکمنستان علم لار آکادمیاسئندا ایشلأن دؤوریم، اؤز دوکتورلئق ماتریال لارئما غوشوپ دئم. شو گونلر کأبیر نأبللی گویچ لرینگ طاراپئندان تورکمنینگ بو قادیمی موزه لئیی نی بوزماق ماقصادی بیلن، تورکمن یأدیگأرلیک لرینه بی پروای لئق بیلن اوت بریأرلر. شو مئناسئباتلی بیز شو علمی ماقالامئزدا حورماتلی اوقئجی لارئمئزئنگ دئققاتئنی شو یأدیگأرلیگینگ قادئمئیتینه چکیأریس! ...
"بو اؤویلیأچیلیک لردأکی قبورلارئنگ باشئندا غویولان، یوٚزینینگ یازغئسی زامانئنگ گچمگی بیلن بوزلوپ غالان باشی قوپبالی توٚرکمن بؤروٚک شکیللی داشدان یاسالان آدام لار، اؤزبولوشلی یکه – تأک معنی لی خأصیّته ایه دیر."...
متن: اؤرأن اییرکی دؤورینگ مدنیّتینی اؤزینده ساقلاپ غایدان، شو گوٚنکی گوٚنلریمیزه گلیپ یتن، توٚرکمن صحرانئنگ یادیگأرلیک لری نینگ ایکی سانی سی حاقدا یادلاپ گچمگی ماقول بیلیأریس.
اسلام دینی نینگ دوٚرلی آقئم لارئندا اؤویلیألره، ائمام لارا هم عالئم – علمالارا سئغئنماق لئغی خاص اهمیّتلی آلئنئپ بارئلئپ دئر. بیله کی میللت لر بیلن بیر خاطاردا توٚرکمن لر هم گچمیشینگ دوٚرلی جوٚموٚشینده یاغشی زادالارئنگ هم اؤویلیألرینگ یاتان توٚربه سینی زیارات ادیپ، اولارئنگ اوٚستوٚنه گوٚنمذلر دیکلدیپ دیرلر، سئغئنماق اوٚچین اولاری ائمامزادالارا اؤویریپ دیرلر. اؤز سئغئنان یاغشی زادالارئنی شیله حورماتلاماق بیلن اؤزلرینه بییک بیری باردان شئپاغات تالاپ ادیپ روحیّت لرینه گینگلیک سالئپ دئرلار.

Monday, August 14, 2017

Kaýdadyr? - قایدا دئــر؟

Aşgabat 1996. Hangeldi Ownuk:
kaýdadyr?--- قایدا دئر؟


Kaýdadyr? - قایدا دئــر؟

نيچه يئللاپ آه و فراق چـکريم، جــا ن قـايدا دئــر؟ سرو و صنوبر، توت – چنارئم باغ و بستان قـايدادئــر؟
تيغ ِ خنجر، باغـری سانجار، آفت ِ جــان قايدادئــر؟ بسکه وصفئن ايله نن چـوخ، جنّت مکان قـايـدادئـر؟

خانه – مالئم قئلدی ويران شول گلستان قايدادئر؟

Serwi – senuwer, tut – çynarym, bag-u bostan kaýda-dyr? Niçe ýyllap ah-u pyrak çekerim, jan kaýda-dyr?
Beski waspyn eýlenen çoh, jennet mekan kaýda-dyr? Tygy hanjar, bagry sanjar, apet-u jan kaýda-dyr?

Hane – malym , kyldy weýran, şol gülüstan kaýda-dyr?

بو يالانچئ بأش گـون عـمر فـانی دنيا نيله سـين ؟ صبح و شام لار جنگ و دعـوا غانلئ دنيا نيله سين ؟
پول و مال و حرص و آز دئر معـنیّ ِ دنيـا نيله سين؟ غرب و شرقئ اؤلچـوپ آليانئنگ سانئ دنيا نيله سين ؟

مال و دنيا، حـرص اوچين ا ُل عاری ساتان قايدادئر؟

Sobh-u – şamlar, jeň-u dawa ganly dünýä neýlesin? Bu ýalançy bäş gün ömür-u pany dünýä neýlesin?
Pul-u mal-u hirs-u az-dyr, manyi dünýä neýlesin? Karb-u şargy ölçäp alýanyň sany dünýä neýlesin?
Mal-u dünýä, hirs üçin, ol ary satan kaýda-dyr?

Saturday, August 12, 2017

Turkmen farmers harvest one million tons of wheat

Wheat Harvest in Turkmenistan
Turkmenistan.Ru:
Turkmenistan’s wheat collection centers have reported receiving one million tons of new crop wheat. It is expected that this year’s government order for procurement of 1,600 million tons of grain will be fulfilled.
This year’s wheat sowing area amounts to 760 thousand hectares in Turkmenistan. About 1,500 grain combines are used in the harvesting campaign. More than 8700 trucks ensure the delivery of wheat to the wheat collection centers, barns and elevators. The branch offices of “Daihanbank” (Peasants’ Bank) make timely payments to the farmers. 

© TURKMENISTAN.RU, 2017

Friday, August 11, 2017

درآمدی بر موسیقی دوتار ترکمنی و معرّفی یک اثر در باب موسیقی دوتار

جلد بیرونی سمت چپ کتاب
تورنتو – دکتر خانگلدی اونق: (نشر دوّم در مدیا سایت)
«ساز «دوتار» قبل از پذیرش اسلام به منزله معجزه آئین اوغوزی «تکتانگری» محسوب می شده است. مبلغ آن ”قورقوت آتا“ می باشد. این اثر در دوره های مختلف تاریخ جهت آموزش فرزندان و جوانان اقوام تورک مورد استفاده قرار می گرفته است!» (فایل پی دی اف این اثر را می توانید از اینجا دریافت دارید!)
مقدمه: موسیقی علاوه بر تغذیه روح و روان انسان، بیانگر خیلی از حوادث و رخدادهائی است که جهت ماندگاری و ثبت آن در اذهان عمومی، هنرمندان و دست اندرکاران احساسات درونی و دراماتیک خود را بر روی مقامات موسیقی سازی و آوازی، خلق و ضبط نموده اند. از این جهت در محتوای موسیقی هر ملّتی بیان روحی و روانی خیلی از حوادثی را می بینینم که در تاریخ اجتماعی انسان ها رخ داده است.
در مورد موسیقی دوتار در فرهنگ اطلاعات عمومی مربوط به زبان فارسی، بشرح زیر توضیح داده شده است:
موسیقی دوتار تورکمنی به اشکالی از موسیقی اطلاق شده است که در بین اقوام تورکمن ایران، جمهوری ترکمنستان و افغانستان و احیاناً سایر ترکهای کشورهای دیگر رواج دارد.
جلد بیرونی سمت راست کتاب
علاوه بر این ها در بین سایر اقوام در افغانستان و ایران نیز رواج دارد. امروزه حوزه‌های نواختن دوتار عبارتند از، شمال خراسان در شهرهای؛ قوچان، بجنورد، شیروان، اسفراین و درگز و جنوب و شرق خراسان در شهرهای نیشابور، تایباد، بیرجند، تربت جام، کاشمر و سرخس و سبزوار و نواحی ترکمنصحرا در شمال شرق ایران از جمله استان گلستان و شمال غرب خراسان، همچنین برخی مناطق استان مازندران نیز مورد کاربرد دارد.
این ساز در نواحی مختلف، با اندکی تغییر در شکل و نحوه نوازندگی متمایز می گردد. انواع دوتار در محدوده مرزهای جغرافیایی ایران به «دوتار خراسان» با دو گونه شمال و جنوب، «دوتار ترکمن» و «دوتار مازندران» حتّی به «دوتار بغداد» نیز تقسیم شده است.
کل ساز و نحوه در دست گرفتن و سبک نواختن در شمال و جنوب خراسان تا حدودی با هم متفاوت است. مردم مناطق خراسان قصه‌ها و داستان‌های خود را در قالب آهنگ‌هایی زیبا سینه به سینه به نسل‌های کنونی منتقل کرده‌اند. اگرچه دوتار در شرق خراسان از تربت جام، تایباد و ترکمنصحرا سرچشمه می‌گیرد.

Sunday, June 25, 2017

О книга ЭСЕНОВ Рахим Махтумович Красный подишах

Красный подишах
Торонто - Описанме от издателя - Ozon.Ru Live Library
Новый роман-хроника "Красный падишах" о трагической фигуре первого руководителя Туркменистана Недирбая Айтакова, показанной на фоне туркменской действительности начала ХХ века и драматических событий советской истории 20-30-х годов. Сын рыбака из глухого мангышлакского селения на берегу Каспия, Айтаков был одним из немногих самородков, кто вопреки обстоятельствам упорно овладевал знаниями, стремился изменить к лучшему судьбу своего народа, искренне поверив в советскую власть. Но, как и большинство людей его поколения - ярких деятелей нового строя, стал жертвой сталинского террора. Книга Р.Эсенова, написанная в художественной форме, основана на воспоминаниях современников героя и неизвестных материалах из архивных фондов России и Туркменистана.

Wednesday, June 21, 2017

Жизнь, работ и мероприятий Рахим Махтумович Эсенов - زندگی، آثار و فعالیت های رحیم مختومویچ اسنف

Рахим Махтумович Эсенов
Биография Рахим Махтумович Эсенов
Туркменский писатель, уроженец Западного Туркменистана, участник Великой Отечественной войны (1941-1945 гг.), член Союза писателей России, член редколлегии газеты «Литературная Россия».
Народный писатель Туркмении Рахим Махтумович Эсенов родился в Ашхабаде в многодетной семье. Фронтовик, участник Великой Отечественной войны. После демобилизации с отличием окончил Туркменский государственный университет. Кандидат исторических наук. Был главным редактором Радиокомитета ТССР, корреспондентом в Совинформбюро (АПН), собкором газеты «Правда» по Туркмении, министром культуры ТССР. Возглавлял Союз писателей Туркменистана, работал секретарём СП СССР. Избирался председателем Общества дружбы и культурной связи с зарубежными странами Туркменистана, председателем Комитета защиты мира. В 1990-е годы работал ведущим научным сотрудником Института истории АН Туркменистана.

Wednesday, June 07, 2017

Краткий взгляд на историю начала ХХ века у Туркменсахра
نگاهی کوتاه به تاریخ تورکمنصحرا در اوایل قرن بیستم

Taryh

Освободительная движение у туркмены Ирана в 1924-1925: восстание Туркмен в Иране (май 1924- май 1925). Освободительная движение под лозунгом туркменской автономии. Был вызван мероприятиями правительства Ирана по переводу кочевых племён к оседлости.

Возглавлялось Советом племенных вождей и аксакалов с избранным президентом т.н. Туркмены Республики Осман ахуном, (Военнии) операциями под руководителями турецкии офицеры: Кадыр-Эффенди, Мустафа-бей, Худаяр-Эффенди, Мурад-бей, Султан-паша (Хан Йомудский).
*****
جنبش رهایی بخش در بین ترکمنهای ایران در سال های 1924-1925/م.:
Tagsyr Osman Ahun

قیام ترکمن های ایران در ماه مه سال 1924 تا یک سال بطول انجامید و در نهایت می توان گفت این جنبش تا ماه مه سال 1925 ادامه داشت. جنبش آزادی بخش ترکمن های ایران تحت لوای استقلال ترکمنستان پیش برده شد. در این رابطه اقدامات دولت ایران بجای حل و فصل این مسئله، با انتقال ایلات و عشایر غیر ترکمن به ترکمنصحرا به سرکوب این جنبش می پردازند. رئیس شورای بزرگان و سران قبایل به عنوان رئيس جمهور منتخب ترکمن «جمهورباشلئق عثمان آخون» را بر می گزینند (وضعیّت نظامی). عملیات آزادسازی مناطق ترکمن نشین شمال ایران تحت رهبریّت افسران ترکیه: قادیر افندی، مصطفی بیگ، خدایار افندی، مراد بیگ، سلطان پاشا و «خان یمودسکی (لألی خان)» پیش برده می شود.
تورنتو – پژوهشگر د. خ. اونق: با توجه به دوره تحقیاتی اینجانب که مربوط به اعصار XIX-XX/م. «تاریخ معاصر» می شود، در جوار کارهای علمی فوق تخصصی در انستیتو پژوهشی تاریخ در آکادمی علوم ترکمنستان، بخشی از اوقاتم را برای مصور کردن شخصیّت های مربوط به آن دوره صرف نموده بودیم. در این رابطه تعدادی تصاویر قدیمی به دستم رسید که ضمن کار بر روی این تصاویر آن ها را در یک تابلوی نقاشی ضمن بازسازی، به حوادث مربوط به آن دوره نیز پرداختیم. همچنین در این روند پژوهش هایی صورت گرفت که آن را طی کتابچه ای که به وقت خود به صورت کتاب منتشر خواهیم کرد، بانجام رسانیدیم. ذیلاً اهم آنها را در این پست ارائه و فایل پی دی اف آن را می توانید از اینجا دریافت دارید!

Tuesday, May 23, 2017

Махтумкули и его время также Стихи написаны в тюрьме пункте

Стихи написаны в тюрьме пункте
Dr. H. OWNUK: Akademik Myrat Annanepesowyň «Magtymguly we onuň zamanasy hem Bendilikde ýazylan şygyrlar” kitabyny ýaňy ýakynda köne şrift (klassik arap-pars elipbiýi) - sine geçirdik. Bu kitabyň birinji bölümi "Magtymguly Pyragynyň döwri" we ikinji bölümi bolsa "Bendilikde ýazylan şygyrlar" ady bilen tamamladyk. Bu kitabyň ikinji bölümi "Kyýat han bilen onuň ogly Ýagşymämet hakynda bolup geçýär.
Olar Türkmenistanyň günorta-günbar çäklerinde (Kümüşdepe, Esenguly we Çelekende) ýaşapdyrlar. Olar Türkmenleri, Eýran we Hywa hökümdarlaryndan goramak üçin Orsýet patyşalygyndan kömek sorap olaryň tabynlygyna geçmekligi talap edipdirler. Russýa Türkmenlere üns bersede, Ýomut Türkmenleriň hany Kyýat han we onuň ogly Ýagşymämedi Eýran şasy Mämetşa Gajaryň orslara para berip olary tutdyrmagy, bu topar türkmenleriň Eýran bilen baglylykda ilkinji syýasy hereketleri dir. Olar ömrüni Orsýedin türmelerinde geçirýärler. Kyýat han Teblisin türmesinde göreji kör bolup dünýäden ötýär, Ýagşymämet bolsa ilki Waronž soň bolsa Sankt-Piterburgda köp wagtlap zyndanda oturup, ol hem şol ýerlerde dünýäden gidýär.
Ýagşymämet türmä düşenden soň onuň iki oglyny hem orslar grow (zamon /ýesir/) edip Orsýede äkitýärler. Olary ýorite harby disantyň mekdebinde okuwa göýberýärler. Bu iki oglanjyklryň biri Orsýedin sowugyna çydamany nahoşlap dünýäden gitýär. Ondan soň Ýagşymämet hem türmede dünýäden gitýär.
Emma beýlejki bir sany galan oglanjyk Orsýedin ýokary harby mekdebini tamamlap Krasnowodskiýa (häzirki Şagadam) gulluga gelýär. Şol wagtdan beýläk olar #Han Ýomutski - #Etrek – Gürgen türkmenleriniň 1924 – inji ýyldaky jümmüşine #Gaýgysyz_Atabaýew dagylaryň buýrugy boýunça harby kömek berýär. Ýagşymämet sowatly we akylly parasatly adam, bolupdyr. Ondan köp sanly goşgular galýar. Ol goşgulary professor Myrat Annanepesow “Bendilikde ýazylan şygyrlar” ady bilen neşir etdi. Şu işi Türkmensähra elipbiýisine-de geçirip neşir etmäge synanşýarys. Şu ýrden PDF fileyny alyp bilersiniz! ....
******
مختومقلی و اونونگ زاماناسی هم بندی لیکده یازپلان شئغئرلار
قیات خان (XIX عاصئر) #قیات_خان
د. خ. اونق: ... قیات خان XVIII عاصئردا #کومیش_دپه ده یوموت لارئنگ کور طایپاسئندا دۆنیا اینیأر. اول شول دؤورینگ دمیرچی اوستا اچری - ماشغالاسئندان بولانی اۆچین ایشجنگ و ‌ازبر آدم بولوپ دئر. قاجارلارئنگ مأمدشاه دؤوری اولار. قاجارلارئنگ مأمدشاه دؤوری اولار #ترکمن لره چؤکدیر سالغئت سالئپ #جاپاربای تورکمنلری کؤپ باسقی آستئندا قویوپ دئرلار.
قیات خان - Kyýat han

تۆرکمن لری کؤپ باسقی آستئندا قویوپ دئرلار. قاجارلارئنگ ظلومئنا چئدامادئق قیات خان اهلی شای – اسباب لاری، دنگیز انجام لاری و دمیرچیلیک اوستا آبزال لارئنی آلئپ کۆمیش دپه دن ایلکی #حسنقلی- #اسنقلی- سونگ بولسا چلکنه گؤچیار. ...
سونگ بولسا چلکنه گؤچیأر. ... قیات خان خازار دنگزی نینگ کناریاقا تۆرکمن لری نینگ خاص غورپلی و اولی تأجرینه اؤوریلیپ دیر. اول ایلکینجی گزک تۆرکمن لرینگ وکیلی حؤکمۆنده مشهور#گلستان و #تورکمنچای یورت آرا (قاجارلار بیلن #روسیه دؤولت لری نینگ آراسئنداقی ۱۸۱۳ - نجی یئلدا بولوپ گچن یاراشئق) گپلشیک لره غاتناشیار. شول مشهور گپلشیک لر تفلیس ده و قاراباغ دا گچیریلیپ مشهور شرطنامالارا قول چکیلیأر.... سونگ لاردا روسییادان گلن کالنین – ینگ یولباشچی لئغئنداقی اکسپدیسیانی قیات خان غارشی آلیار. و اورسیئت دولتی، تۆرکمن لری اؤز تابعین لئغئنا آلماغئنا یۆزلنیأرلر. شو اثرینگ پی دی اف فایلینی شو یردن آلئپ، گؤریپ بیلرسینگیز!...